Comentarios de didáctica para Ursula

Deixo por aquí os comentarios nas entradas dos meus compañeiros sobre os temas de Úrsula.

Competencias clave e actividades de gramática e vocabulario

Nesta segunda entrada dedicada ás clases que tivemos coa profesora Úrsula trataremos os temas das competencias clave e do desenvolvemento de actividades de gramática e vocabulario na aula.

O tema das competencias clave non foi novo para nos, xa que o vimos o longo de todo o master en diferentes asignaturas. Malia todo trátanse dunha serie de conceptos moi importantes para o correcto desenvolvemento do ensino – aprendizaxe. As competencias clave xa viñan recollidas na LOE sendo oito competencias. A LOMCE fará posteriormente desas oito, sete, e as define coma capacidades para aplicar de forma integrada os contidos propios de cada ensinanza e etapa educativa co fin de acadar a realización adecuada de actividades e a resolución de problemas complexos. Esas sete competencias clave serán: a Competencia en Comunicación Lingüística (CCL) que trata o relativo á expresión oral e escrita, a comprensión de textos, a expresión de ideas, a interacción con outros e, en xeral, a comunicación; a Competencia Matemática e as Competencias básicas en Ciencias e Tecnoloxías (CMCCT) que tratan todo o relativo á resolución de problemas, uso dos números, o emprego de estruturas lóxicas, o espazo e a forma ou  os problemas medioambientais entre outras temáticas; a Competencia Dixital (CD) que abrangue todo o relativo ó uso da tecnoloxía, o contacto dixital, o uso de material audiovisual e a participación nos blogs, wikis ou redes sociais; a Competencia de Aprender a Aprender (CAA) que trata as técnicas de estudio, a autoavaliación, o traballo cooperativo e a autonomía dos individuos para adquirir coñecementos novos; as Competencias Sociais e Cívicas (CSC) que se centran no respeto dos dereitos dos humanos e animais, o respeto pola diversidade, a globalización ou a tolerancia cara outras culturas e relixións; o Sentido da Iniciativa e o Espírito Emprendedor (CSIEE) que promove a planificación, o esforzo, as cualidades de liderazgo e a responsabilidade; e a Competencia de Conciencia e Expresións Culturais (CCEC) que trata as diferentes culturas, as  tradicións, a lectura e a sensibilidade pola arte en tódolos seus formatos. Grazas a estas competencias podemos trazar, coma profesores, un camiño mais doado e eficaz para conseguir éxito na etapa educativa dos alumnos e poidan converterse en adultos competentes en moitos ámbitos da vida. As competencias que se deben de traballar en cada curso da secundaria veñen indicadas pola Xunta de Galicia, no caso desta comunidade. A grandes rasgos puidemos observar na aula que, no tocante ás linguas estranxeiras, esíxese un traballo sobre a Competencia en Comunicación Lingüística, a Competencia Dixital, a Competencia de Aprender a Aprender, a Competencia de Conciencia e Expresións Culturais e as Competencias Sociais e Cívicas. Pola contra non se observa a obrigatoriedade de traballar coa Competencia Matemática e as Competencias básicas en Ciencias e Tecnoloxía ou o Sentido da Iniciativa e o Espírito Emprendedor.

En relación coas competencias clave levamos a cabo na aula unha actividade por grupos no que se nos asignou unha competencia clave a cada grupo e tivemos que pensar qué poderíamos levar a cabo para traballar as competencias nunha clase de lingua estranxeira. No meu caso fixen a actividade con Sara Otero e Miguel Aira e tocounos a Competencia Matemática e as Competencias básicas en Ciencias e Tecnoloxía. Aínda que inicialmente pensamos que sería difícil de encadrar unha competencia coma esa coa lingua estranxeira, pronto encontramos unha forma moi interesante. O que plantexamos foi o tratamento das partes do corpo e as medidas coa creación de frases descritivas tipo my arm is 70 centimeters long; o uso das cantidades, as comidas e os aportes nutricionais para falar do que comemos, tamén por frases ou redacción tipo today I ate 300g of meat, which gives me protein; e tamén algún tipo de lectura en lingua estranxeira sobre temas relacionados co espazo ou a chegada do home á Lúa. Tralo proceso puxemos en común as nosas ideas coa clase. Puidemos observar que é posible tratar tódalas competencias no ámbito das linguas estranxeiras, aínda que sempre pode haber dificultades.

No tocante ó ensino de gramática e vocabulario vou falar das actividades que levamos en grupo, tamén con Sara Otero e Miguel Aira. Ámbalas dúas foron deseñadas para 1º da ESO. A primeira foi en torno ó vocabulario do corpo. Para o desenvolvemento da mesma fixemos catro actividades distintas: a primeira, de motivación, presentando unha canción que fala do corpo; logo unha actividade guiada co uso de flashcards situadas, segundo o que digan os alumnos, nas partes do corpo, e coa corrección do profesor; logo viría una actividade semiguiada na que as flashcardas irán dentro dun recipiente do que despois, por parellas, terán que sacar unha tarxeta e sinalar a parte do corpo do compañeiro ó que fai referencia; por último teríamos a actividade libre no que terían que facer unha redación curta, de cinco liñas, describindo os seus corpos usando o vocabulario.

En canto á actividade de gramática a deseñamos pensando no presente e o pasado continuo. Do mesmo xeito deseñamos catro actividades: a primeira de motivación, cun vídeo onde se poidan ver os aspectos gramaticais a tratar; logo viría a actividade guiada con outros vídeos de xente que leva a cabo actividades e se describe o que está ou estaba a facer; despois teriamos unha actividade semiguiada no que poríamos dous recipientes, un con verbos para usar en presente continuo e no outro verbos para usar en pasado continuo e con eles facer una frase que combine os dous facendo uso de yesterday e today; por último, na actividade libre, farían un pequeno diario do día sobre o que están ou estaban a facer.

En xeral o tema das competencias clave sempre me parece interesante, xa que me parecen unha axuda e unha guía tanto para o profesorado coma para o alumnado. No canto das actividades relacionadas coa gramática e o vocabulario puidemos observar que non é tan difícil levar a cabo cada tipo de actividade aínda que somos conscientes de que non sempre será posible levalas a cabo de xeito correcto na aula.

O papel do titor e a titoría, lifeskills, medidas de atención á diversidade, metodoloxía CLIL e auxiliares de conversación

Aínda que tivemos tres sesións coa profesora Úrsula os seus contidos foron posiblemente os mais grandes. Por iso vanse dividir tanto os contidos e as actividades en dúas entradas. Nesta, a primeira delas, imos a falar dos contidos sobre a titoría e o papel do titor, as lifeskills, as medidas de atención á diversidade, a metodoloxía CLIL e os auxiliares de conversación.

O principal tema do que falamos nas aulas foi o tema da titoría e das funcións do titor dentro do ámbito dun centro de educación secundaria. Se ben pode estar visto coma un cargo ou función mais ben de trámite a verdade é que ser titor dun curso é estar nun posto de responsabilidade para unha boa execución do ensino – aprendizaxe dos alumnos e unha peza clave na resolución de dificultades e conflitos que poidan ter. Entre tódalas funcións do titor encontramos as mais importantes como son:  o mantemento das faltas ó día, que hoxe se leva a cabo mediante a plataforma XADE da Xunta de Galicia; manter un contacto relativamente constante e favorable non só cos alumnos ó seu cargo senón tamén cos pais correspondentes xa que unha boa comunicación tende pontes entre o centro e os fogares;  coordinar as avaliacións dos alumnos o seu cargo, sempre en contacto cos profesores das demais asignaturas que imparten clase ós alumnos que titoriza; etc. Nas horas designadas como de titoría, ademais, é importante abordar distintos temas e ámbitos educativos e tamén estar ó tanto dos problemas que poidan ter os alumnos con calquera asignatura, profesor ou compañeiro. É importante para o titor fomentar unha mellor percepción dun mesmo, xa que os rapaces que se encontran nestas idades e no ámbito do instituto tenden a ter unha baixa autoestima e unha mala imaxe de si mesmos; tendo unha mellor imaxe dun mesmo e unha autoestima mais elevada o proceso de aprendizaxe farase mais doado. Outra cousa importante a ter en conta para tratar nas aulas de titoría é todo o que teña que ver co ámbito académico, xa sexan as recuperacións pendentes, as técnicas de estudo para acadar un estudo mais efectivo e uns mellores resultados, os horarios das aulas ou as saídas profesionais, se xa falamos de 4º da ESO ou de 2º de Bacharelato. Queda claro que ser titor esixe unha responsabilidade para con os alumnos e os seus procesos educativos.

Respecto da titoría levamos a cabo unha actividade na aula en grupo para tratar de crear unha actividade de titoría que fomente a lingua estranxeira. No meu caso desenvolvín esta tarefa xunto con Sara Otero e Miguel Aira. A idea baseábase nunha actividade polo día do libro e en bacharelato no que trataríamos de fomentar a lectura e a literatura de escritores ingleses, casteláns e galegos. Por medio de Shakespeare, Lope de Vega e Rosalía de Castro e dunha das súas obras tratariamos temas actuais coma o amor e as relacións tóxicas, a unión organizada do pobo ou a inmigración e así tratar de aumentar o interese tanto pola literatura coma pola lingua estranxeira de Shakespeare.

No que respecta ás lifeskills, que xa tivéramos mención ó longo das clases, entramos un pouco mais en detalle nestas clases nas que vimos cales eran e qué obxectivos tiñan tanto de forma individual coma no conxunto. Trátanse dunha serie de habilidades que se consideran necesarias para que un adolescente en proceso de converterse en adulto poida levar un estilo de vida saudable.

Resumo, non ordeado, das lifeskills que vimos na clase.

Outro aspecto moi interesante e importante das clases foi o tema das medidas de atención á diversidade. É practicamente imposible que non teñamos na aula algún alumno con algún tipo de dificultade para desenvolver á súa aprendizaxe dunha forma “normal”. Por iso existen unha serie de medidas á disposición dos centros e dos profesores para tratar de encher ese bacío entre eses alumnos e os demais da aula e acadar un resultado similar pese as dificultades. As medidas son moitas e poden dividirse en medidas de carácter ordinario – se non alteran o currículo practicamente – e extraordinarias – que implican unha alteración significativa. Para unha mellor comprensión de cales son de cada tipo levamos a cabo outra actividade cunhas tarxetas nas que estaban postas as medidas, segundo veñen redactadas no texto oficial, e tivemos que escoller en grupo cales pertencían a cada tipo. Outra das actividades relativas ás medidas de atención a diversidade foi unha folla con vinte e seis  siglas. Entre a aula e, en maior medida, a profesora fomos enchendo os nomes reais das siglas. Esta actividade resultou de moita axuda e utilidade, xa que todos vimos moitas destas antes pero nunca soubemos exactamente que querían dicir. Deste xeito temos unha folla de referencia para todas elas. Ademais penso que nos deu unha maior perspectiva respecto da diversidade de programas e trastornos que nos rodean.

Respecto da metodoloxía CLIL e dos auxiliares de conversación non vou a entrar en detalle do que vimos en clase, pero vou a falar dalgunha das actividades que levamos a cabo en relación a estes temas.  Unha das actividades que levamos a cabo foi a elaboración dunha actividade coa metodoloxía CLIL no que se tivesen en conta as “cinco Cs” que son: comunidade, contido, comunicación, cognición e competencias. A actividade desenvolveuse en grupo, xunto con Sara Otero e Miguel Aira, e decantámonos por unha clase para 4º da ESO de Bioloxía. O foco da clase sería o papel do Sol na vida tratando as súas funcións xerais, os procesos biolóxicos, a análise de feitos constatables e ademais desenvolver varias competencias clave. Tratando estes temas coa metodoloxía CLIL acadase un aprendizaxe transversal que fomenta o uso da lingua estranxeira á vez que se adquiren novos coñecementos.

O que podemos sacar de todo o visto nesta entrada é que o papel do titor é moito mais significativo do que poida parecer, que é imposible non ter un alumno con algunha necesidade de axuda para o seu correcto desenvolvemento na aula e que existen metodoloxías que poden ser moi beneficiarias para o uso da lingua estranxeira. Penso que a aula, en xeral, aprendeu moito, sobre todo asentando os coñecementos con testemuños da realidade directa do funcionamento dun instituto normal.