Comentarios temas de Gonzalo

Nesta entrada deixo os meus comentarios nas entradas dos meus compañeiros para os temas de Gonzalo.

 

Diario tema 7

Neste tema 7, titulado “Metodoloxía CLIL/AICLE” falamos deste tipo de metodoloxía, dos seus principios e aplicacións. Ademais tratamos distintas aplicacións e as razóns para o seu emprego. Pero qué é a metodoloxía CLIL? A metodoloxía CLIL basease na integración dunha materia a través dunha lingua estranxeira que non é a habitual para esa materia coma por exemplo dar a materia de historia en inglés ou a de química en francés. Ademais fará énfase na resolución de problemas e no saber facer cousas para aumentar a motivación do alumnado e promover unha aprendizaxe mais efectiva. Mais información sobre esta metodoloxía neste blog do Ministerio de educación.

Son moi interesantes os tres principios metodolóxicos do CLIL. O primeiro é que a lingua se usa para aprender contido dunha area pero tamén hai que aprender a lingua para comprender e comunicar. Dito doutra forma, o profesorado ten que ter en conta non só os contidos da materia que se vai a impartir senón tamén a lingua que se precisa para a súa comprensión e comunicación xa que de non estar correctamente axustados non se podería levar a cabo unha aprendizaxe correcta nin da materia nin da lingua. Isto pode ser algo que moitos pasaríamos por alto pero que ten que terse moi en conta. Non pode haber aprendizaxe dunha materia se non comprendes con certa claridade o que che están a dicir, sobre todo noutra lingua que non é a materna e habitual. O segundo principio metodolóxico é que a materia que se vai a estudar é a que determina o tipo de lingua que se precisa aprender. É dicir, para cada materia traballarase o tipo de linguaxe e as formas apropiadas para esa materia. Carecería de sentido que se tivese que considerar o aprendizaxe de períodos históricos se estamos na clase de física. Tanto o vocabulario coma as formas e discursos que se levarán a cabo serán propios da area da materia. O derradeiro principio e, baixo o meu punto de vista, o mais importante é que a fluidez está por riba da precisión gramatical ou lingüística. Isto quere dicir que se vai a valorar mais que o alumnado fale, tanto sexa mellor ou peor, pero que fale con certa soltura e naturalidade. A corrección gramatical e lingüística virá logo, co tempo, pero a capacidade de transmitir e comunicar é moi importante á hora de aprender unha nova lingua. Isto é algo que non se ten moito en conta nas aulas e que paréceme fundamental para promover o aprendizaxe e a motivación do alumnado para aprender mais e desenvolverse mellor nunha lingua estranxeira.

Estes principios metodolóxicos correspóndense coas características da propia metodoloxía. Por exemplo trátase dunha metodoloxía centrada no alumnado, no que se fan proxectos ou se negocian as tarefas a realizar. Tamén se trata dun ensino flexible, xa que ten como prioridade a comprensión do contido empregando distintas estratexias lingüísticas para acadalo. É unha aprendizxe interactiva, traballando en grupos e parellas, e fomenta o desenvolvemento da aprendizaxe por descubrimento e investigación do alumno. Trátase ademais dun aprendizaxe enfocado nos procesos e nas tarefas a desenvolver, sempre empregando a lingua estranxeira establecida e promovendo a comunicación nesta lingua. En xeral vemos que é unha metodoloxía enfocada a que o alumno sexa o protagonista da súa aprendizaxe nunha gran medida, xa que ó final será el ou ela o que leve o ritmo no que vai transcorrer a materia. O portal de Wikipedia en inglés presenta algunha información a maiores.

Tendo todo isto en conta podemos sinalar as razóns que fan da metodoloxía CLIL unha boa forma de levar a cabo un ensino-aprendizaxe dunha lingua estranxeira. Entre as razóns mais importantes temos que a lingua vaise aprender dun xeito mais eficaz aplicándoa a situacións reais e fomentase a motivación para aprendela. Ademais a lingua está usada cun propósito práctica, polo que os contidos son os mais axeitados para ese fin. Ademais resalta o papel da lingua no proceso de aprendizaxe e levan a cabo procesos mais profundos de aprendizaxe aumentando as capacidades xerais para o mesmo. Fomentase ademais a tolerancia e o sentido da pluralidade xa que, ó falar e aprender outra lingua, tómase unha maior perspectiva comparativa intercultural.

Algunhas das razons para o emprego da metodoloxía CLIL.

Podemos dicir, para rematar, que a metodoloxía CLIL aporta numerosas vantaxes á hora de levar a cabo unha aprendizaxe dunha lingua estranxeira co engadido ademais de que se está a traballar sobre unha materia non relativa a esa lingua. A pesar das desvantaxes, principalmente en tempo para levar a cabo esta metodoloxía e a formación específica dos docentes, podería ser unha alternativa mais eficaz para a aprendizaxe de segundas linguas dun xeito mais efectivo e práctico. Como engadido temos unha entrevista a David Marsh sobre este tema publicada en El País.

Dossier tema 7 e 8

Para esta entrada do blog, e dadas as circunstancias das clases na última semana, decidimos facer unha entrada conxunta para o tema 7 “Seccións bilingües e plurilingües. Metodoloxía CLIL/AICLE. Os proxectos lingüísticos de centro (PLC)” e para o tema 8 “As linguas estranxeiras como fenómeno global. Experiencias educativas internacionais”. Polo tanto esta entrada tratará o feito na aula abarcando ámbolos temas. A principal razón pola cal se tomou esta decisión foi pola necesidade de dedicarlle unha clase enteira, a última, á realización de presentacións por parte do alumnado de forma individual. Ademais parte destas presentacións tocaban os temas referidos ó tema 8.

Debido ó dito anteriormente, non levamos a cabo ningunha actividade referida ó tema 8, aínda que participamos nas presentacións dos compañeiros que tocaban o tema 8 por medio de preguntas tras escoitar e ver as súas presentacións. Pola contra si levamos a cabo unha actividade sobre o tema 7, sobre a metodoloxía CLIL. A metodoloxía CLIL está relacionada ca educación bilingüe, xa que establece que polo menos a metade dunha materia ten que esta impartida nunha lingua estranxeira. Trátase dunha metodoloxía moi interesante xa que, ademais de estar aprendendo sobre un campo ou unha materia, poñamos por caso a química, ademais estase a aprender en inglés, polo que se desenvolven dúas destrezas ó mesmo tempo. Aínda que non tódolos centros dispoñan de medios para levar a cabo esta metodoloxía, non deixa de ser unha moi boa forma de facilitar o aprendizaxe dunha lingua estranxeira.

Como xa se dixo, na aula levouse a cabo unha actividade relativa ó tema 7. Dividímonos en cinco grupos distintos de tres membros e se nos asignou un tema, de entre cinco. No meu caso concreto tocounos o tema do andamiaxe ou scaffolding en CLIL. Xunto coas miñas compañeiras buscamos información acerca de qué e cómo se desenvolvía un aprendizaxe en CLIL por medio do scaffolding para logo facer unha infografía por medio da plataforma CANVA. Entre a información que vimos necesaria para unha infografía sobre o tema falamos dos autores relativos ó scaffolding, definimos que era, vimos como se podería aplicar dunha forma efectiva e con un exemplo e falamos das vantaxes e desvantaxes que ten o scaffolding na aplicación efectiva do método CLIL. Tendo en conta toda a información pareceunos unha moi boa forma de integrar a metodoloxía CLIL na aula xa que, grazas á axuda limitada do profesor, pódese facilitar que os alumnos por si sos consigan resultados positivos na súa aprendizaxe. Pola contra, e esta pareceunos a principal desvantaxe, o requirimento de tempo aumentaría para levar a cabo de forma eficaz esta metodoloxía en CLIL. A parte sería necesario facilitarlle ó profesorado unha formación específica para desenvolver esta metodoloxía de andamiaxe de forma correcta na aula, xa que non é doado adecuar ata qué punto proporcionar axuda, cómo retirar esa axuda e como facer que o aprendizaxe transcorra de forma correcta, sen estancamentos. A nosa infografía pódese consultar no portal de canva, aquí.

Nosa infografía sobre o scaffolding na metodoloxía CLIL.

Os demais compañeiros fixeron unha actividade moi similar á nosa coa axuda de diversas ferramentas e sobre distintos temas. Estes temas foron: O marco europeo para a educación do profesorado CLIL, falando de como se debe proxectar a educación con CLIL por parte do profesorado; as sínteses e conclusións sobre o estudo da aprendizaxe integrada de contidos e linguas no contextos escolar europeo, falando da situación do aprendizaxe en esta metodoloxía en España, resaltando o predominio do inglés; as cinco dimensións de Marsh, que nos fala dos cinco aspectos a ter en conta, segundo Marsh, á hora de levar a cabo un ensino en CLIL; e o deseño do currículo integrado CLIL, no que trataron como se debería de levar a cabo o deseño dun currículo segundo a metodoloxía CLIL para unha materia. Todas estas infografías están dispoñibles en Drive para a súa consulta. Todas foron moi interesantes, xa que trataban distintos puntos, xunto coa nosa, da metodoloxía CLIL que moitos de nos non coñecíamos. O feito de que se poidan desenvolver unha materia paralelamente a unha lingua estranxeira pareceunos un punto moi importante á hora de valorar se paga a pena levar a cabo ou non un aprendizaxe na aula segundo a metodoloxía CLIL.

Como punto final, tratando brevemente as presentacions referidas ó tema 8, foron todas moi interesantes xa que trataban os sistemas educativos doutros paises coma Corea do Sur ou Finlandia. Sempre é importante ter perspectiva respecto de como funcionan as cousas noutros sitios e, no caso da educación, podería ser incluso mais importante, xa que é necesaria unha constante adaptación do método para un aprendizaxe efectivo por parte do alumnado.

Tema 3

No tema 3 tratamos temas relacionados co proceso de ensino-aprendizaxe das linguas estranxeiras, dende usuarios involucrados no proceso ata métodos efectivos para o seu correcto aprendizaxe, as actividades e estruturas relativas ó proceso, así coma o papel do erro no proceso de aprendizaxe, a avaliación e as certificacións das linguas estranxeiras polas institucións pertinentes. Gustaríame falar mais a fondo dos puntos relativos ós usuarios involucrados, as metodoloxías e o papel do erro no proceso de aprendizaxe das linguas estranxeiras.

Os usuarios involucrados no proceso de ensino-aprendizaxe poden resumirse a cinco: as autoridades educativas, os individuos relacionados cos exames e cualificacións, os autores de manuais ou os responsables do deseño dos cursos, o profesorado e o alumnado. Como se pode observar os entes mencionados están nun orden de maior cobertura a menor. As autoridades educativas son as que están no mais alto e son as que especifican os obxectivos da aprendizaxe que tódolos demais partes terán que cumprir aínda que non obriga a usar un método específico para o seu cumprimento. No caso de Galicia a Consellería de Educación é o que desenvolve estes currículos, que poden ser consultados aquí. Os seguintes serían os encargados de realizar as probas e de cualificalas e, para iso teñen que valorar que actividades e que parámetros son mais relevantes para a súa avaliación e cualificación. En canto ós autores de manuais e os deseñadores dos cursos son os encargados da selección e ordenación dos contidos dos manuais, xa sexan textos, actividades, gramática, etc. ademais de proporcionar as instrucións necesarias para o correcto desenvolvemento do aprendizaxe por medio do manual. O seguinte nivel sería o profesorado, que ten que respectar as autoridades educativas, levar a cabo as probas, facer uso dos materiais e preocuparse de que o alumnado estea suficientemente preparado para a realización favorable das probas de avaliación. Ademais ten un papel mais directo co alumnado, xa que é o responsable da aula e do aprendizaxe do alumno, e ten que buscar ambientes e métodos que sexan favorables para o proceso de ensino-aprendizaxe. Por último temos ó alumnado, que será o encargado de desenvolver as súas competencias e destrezas grazas ó profesorado e a tódolos demais axentes implicados.

Como se pode observar trátase dun proceso mais complexo do que podería parecer, xa que implica cinco grupos distintos encargados de funcións distintas co mesmo obxectivo, que é levar a cabo un proceso de ensino-aprendizaxe funcional e efectivo para o alumnado.

Respecto da metodoloxía fixemos na aula, tras unha explicación, unha actividade en grupos no que buscamos información sobre un método de ensino para dar resposta a unha serie de preguntas coma quen o crea, cando e por qué se crea ou cales son os seus obxectivos principais. No caso do meu grupo tocou traballar a suxestopedia, para a cal fixemos unha presentación. Este método, creado polo doutor Georgi Lozanov en 1978, busca liberar ás persoas das limitacións e das normas sociais, a través dun entorno calmado, para propiciar un aprendizaxe mais eficaz. Esta metodoloxía é usada maiormente para o aprendizaxe de linguas estranxeiras. Para ilustrar mellor ó método que nos tocou tamén presentamos un vídeo da realización dunha clase mediante a suxestopedia que se pode ver na plataforma de YouTube. Aínda que a nos nos tocou a suxestopedia, ós demais membros da aula, tamén por grupos, tocoulles traballar sobre outros métodos de aprendizaxe de linguas estranxeiras cunha mesma estrutura e tamén cun vídeo ilustrativo.

Podemos dicir, ademais do relativo á actividade da aula, que en canto ás metodoloxías sempre hai e haberá algunha nova que presente mellores resultados no seu momento e no seu contexto, xa que eses resultados diminuirán co paso do tempo e outra nova metodoloxía mais efectiva sairá adiante. A pesar disto as metodoloxías sempre deberán cumprir con certos requisitos coma a aceptación polas autoridades e organizacións, a correspondencia cos currículos ou que faciliten o proceso de aprendizaxe para o alumnado e a súa posta en práctica na aula.

Por último quixera resaltar a parte relativa ó papel do erro no ensino de linguas estranxeiras, xa que me parece un punto moi interesante do que vimos na aula. Un concepto moi importante que se ten que comprender é o de interlingua, que ven sendo unha representación mais simple e distorsionada da competencia que queremos conseguir nunha lingua estranxeira, xa que esa competencia meta non tería erros. O punto medio, a lingua que se fala no medio do proceso de aprendizaxe, será esa interlingua con erros na fala. Estes erros son importantes xa que, de non se recoñecer ou corrixir, non se levará a cabo un aprendizaxe satisfactorio da competencia na lingua estranxeira que estamos a buscar. Este período de interlingua, ademais é practicamente continuo, xa que os alumnos – e todos nos – estamos nun continuo proceso de aprendizaxe ata que acadamos un nivel sen erros no uso desa lingua.

Exemplo gráfico de qué lugar ocupa a interlingua no proceso de ensino-aprendizaxe.

Como xa dixen é importante identificar estes erros para a súa corrección. Estes pódense dar por dúas razóns: as interferencias da primeira lingua que é a que usamos xeralmente para comunicarnos e da pé a recorrer a ela para intentar expresarnos na lingua estranxeira; o proceso de organización das regras da lingua que estamos a aprender, que todavía non están asentadas e, polo tanto, requiren dunha premeditación para o seu uso correcto. E estes erros poden ser tamén de dous tipos: erros de desenvolvemento, habituais dun aprendizaxe e común incluso para os falantes nativos; erros fosilizados, que son os que quedan na interlingua e son moi difíciles de corrixir xa que se perpetúan coma un hábito.

Como podemos ver, neste tema tocamos moitos temas importantes relativos ó proceso de ensino-aprendizaxe e deben terse en conta para levar a cabo un proceso eficaz e satisfactorio para tódalas partes implicadas.

Diario tema 6

Nesta entrada do diario para o tema 6, “As programacións didácticas vixentes”, gustaríame falar da estrutura e contidos das programacións didácticas pertencentes ó Ensino de Secundaria Obrigatorio e do Bacharelato. Paréceme un tema moi interesante xa que o desenvolvemento das programacións e unidades didácticas e moi importante – por non dicir fundamental – para levar a cabo unha docencia efectiva e correcta conforme da lei. Pero cál é o obxectivo dunha programación didáctica? De qué maneira axuda ou complementa unha programación didáctica ó ensino?

A programación didáctica – segundo sinala a presentación que vimos na aula, dispoñible en Faitic – deberá ser o instrumento de planificación curricular específico e necesario para desenvolver o proceso de ensino e aprendizaxe do alumnado de maneira coordinada entre o profesorado compoñente do departamento. Como se pode observar a programación didáctica é unha maneira efectiva de planificar o desenvolvemento dunha materia en cada nivel do ensino. Ademais establece que debe existir unha coordinación entre o corpo docente que se encarga de cada materia. Deste xeito pódese acadar un aprendizaxe moito mais efectivo para o alumnado non só no seu nivel actual da educación secundaria obrigatoria senón tamén nos vindeiros, xa que está programado como se vai a levar a cabo ese aprendizaxe. Ademais, se por calquera motivo non se puidese cumprir o establecido na programación por razóns das limitacións de un ou mais alumnos da aula, sempre se podería axustar en maior ou menor medida ás necesidades deses rapaces. Tamén é útil a nivel práctico, xa que deixa establecido os contidos, materiais, métodos a empregar, etc. da materia en cada nivel, polo que se por un casual un profesor non pode acudir, calquera outro do departamento sabería qué contido dar e como, polo que resulta unha ferramenta moi versátil para a aula de hoxe en día. O Ministerio de Educación dispón dunha guía para a súa elaboración.

A programación didáctica ten unha estrutura que, aínda que non é fixa no seu orde e algúns son opcionais, si debería conter os seguintes puntos: a introdución e contextualización, na que se pon de manifesto cal é a situación presente do centro e das aulas, atendendo a todo tipo de factores que lles poidan afectar; a contribución ao desenvolvemento das competencias clave, que son fundamentais para o desenvolvemento para a vida do alumno. Este desenvolvemento por medio das competencias clave ten como obxecto que o alumno poida formarse de forma continua ó longo da súa vida, polo que estamos a falar dun aprendizaxe funcional e efectivo do alumno; a concreción dos obxectivos para o curso, sempre que sexan necesarios, na que se marcará o que se pretende conseguir en cada curso; a concreción para cada estándar avaliable, no que se ten en conta a estrutura temporal da materia, os requisitos mínimos que se esixen para a superación da mesma e os procedementos para a súa avaliación; as concrecións metodolóxicas para a materia, ou noutras palabras, os métodos de ensino que se van a aplicar para o desenvolvemento da materia e para acadar unha aprendizaxe correcta e efectiva por parte dos alumnos; os recursos didácticos que se van empregar para o desenvolvemento da materia, que poden ser materiais ou persoais, dependendo de cada unidade e dos seus contidos; os criterios de avaliación, nos que se establece qué e como se van a ter en conta o traballo e os resultados das probas por parte do alumnado para a súa salificación posterior; os indicadores de logro, polos que se avalía o proceso de ensino e a práctica do docente; e finalmente as actividades, que poden ter en conta o seguimento, a recuperación ou a avaliación das materias pendentes; as medidas de atención á diversidade, nas que se concreta de qué maneira se vai a atender ós individuos con dificultades de calquera tipo dentro da aula; etc.

Como se pode ver as programacións didácticas deben comprender moitos supostos, moita información e estipular qué e como se debe ensinar ós alumnos, ademais de como valorar se ese ensino é efectivo tanto pola parte do alumno coma pola parte do docente que imparte ás clases. Cabe destacar que dentro destas seccións da programación didáctica existen uns puntos que admiten pouca edición, xa que veñen estipulados desta maneira polos organismos superiores, coma é o caso dos obxectivos, os contidos ou os criterios de avaliación. Por outro lado temos outros puntos que son, necesariamente, personalizables segundo a situación particular de cada caso, coma son a contextualización ou a atención á diversidade. Pódense consultar as programacións didácticas para a materia de inglés do instituto no que estudei aquí. A Xunta tamén dispón de programacións de exemplo no seu portal.

Exemplo das seccións dunha programación docente dun instituto actual.

Pódese dicir que as programacións didácticas estruturadas son ferramentas útiles para todo o participante no proceso de educación: pola parte do docente se deixa constancia de qué se vai facer, como e cando; pola parte das familias teñen á súa disposición a guía para saber que se lles está ensinando ós seus fillos; pola parte dos alumnos – no caso de que a consulten – poderían comprobar se o que se lles está a ensinar é correcto co establecido. Desta forma todo queda claro e non pode haber lugar a dúbidas ou a arbitrariedades.